Potężna panorama okresu dwóch wojen światowych. Coś w rodzaju afery Dreyfusa, choć trudno czytelnikowi wstawić się za tytułowym bohaterem. Od pierwszych kart widzimy, że nie należał on do przyjemnych postaci.
Książka powstała w latach 60-tych. Autor mógł sobie pozwolić na wprowadzenie narratora wszechwiedzącego. Dzięki temu odczytujemy ironię sytuacji, w której Niemcy potępiają rosyjski antysemityzm czasu I wojny światowej. Sami Żydzi na kartach tej powieści nie wyobrażają sobie pogromów urządzanych przez Niemców.
Mackiewicz potrafi również bezstronnie przyglądać się nieoczywistym wyborom bohaterów. Najbardziej skomplikowana jest tu chyba postać Klary - z pochodzenia Niemki, zamężnej najpierw z Rosjaninem, a potem z Polakiem. Rozumiemy, że po wrześniu 1939 Klara chce do Niemiec. Mackiewicz stara się również zrozumieć jej męża, Szatkowskiego, który razem z nią przyjmuje obywatelstwo III Rzeszy.
Z racji dokumentalnej wręcz dokładności historycznej schodzi niekiedy na plan dalszy dbałość o formę i styl. Mimo to obszerne fragmenty pretendują zdecydowanie do literatury bardzo wysokiej próby. Mackiewicz nie stroni też od przemyśleń filozoficznych. Układa się to wszystko w bardzo ciekawy kształt.
#######################
A nie znam skuteczniejszej formy sztuki życia, jak adaptację stanu faktycznego. Gdyby w życiu istniały jeszcze argumenty, to może. Ale argumenty istnieją tylko na papierze. W życiu natomiast najoczywistsze fakty zastępowane są tym, co Niemcy nazywają: "Wunschtraum". (s. 127)
Sen jest niewątpliwie drugim życiem każdego człowieka - powiedziała Klara. - Tylko gdy się człowiek zbudzi, to czuje się jak właściciel galerii obrazów, których nie ma komu sprzedać, bo nikogo nie interesują. (s. 158)
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz