niedziela, 20 kwietnia 2025

Paul Auster, 4321

Poczwórna historia Archiego Fergusona. Potężna rozmiarowo zabawa literacka, będąca z jednej strony artystycznym podjęciem teorii wszechświatów równoległych, z drugiej - jak się okazuje na ostatnich stronach powieści - szkatułkowa opowieść, w której jeden prawdziwy Archie tworzy trzech pozostałych.

Wprawdzie Amy Schneidermann mówi w tej książce, że liczy się tylko Nowy Jork, to jednak liczą się tutaj także inne miejsca, w szczególności - dla najciekawszego i najbardziej zbuntowanego Archiego III -  Paryż. Poza tym każda z wersji Archiego interesuje się literaturą francuską, samego zaś Austera można by nazwać współczesną wersją Balzaka (weźmy pod uwagę choćby drobiazgowo odnotowywane sprawy finansowe).

Wielki historyczny już w zasadzie fresk kreślący historię burzliwych lat 60-tych w USA. Rasizm i segregacjonizm, zabójstwa polityczne (Kennedy, Luther King), wojna w Wietnamie, kontrkultura, zamieszki studenckie, rewolucja seksualna. Niewyidealizowany, a jednak romantyczny - bo związany z młodością - obraz dawnych Stanów. Zresztą, pod pewnymi względami wcale nie tak dawnych. Patrząc na niedawne rozruchy na tle rasowym można mieć wrażenie, że zmienia się niewiele.

sobota, 5 kwietnia 2025

Rabih Alameddine, Hakawati

Apologia opowieści, opowiadania i opowiadaczy, świadomie nawiązująca do tradycji Baśni tysiąc i jednej nocy i czerpiąca z niej. Mamy tu trzy główne wątki. Dwa baśniowe: historia Fatimy i Bajbarsa oraz jeden współczesny - realistyczny: rodzinna saga Libańczyka Osamy. Pomiędzy nie wplatane są na zasadzie konstrukcji szkatułkowej pomniejsze historyjki, baśnie i opowiadania. 

Autor jest osobą homoseksualną. Pisze tak, jak jeszcze 30-40 lat temu pisano by w Europie. Nie afirmuje,  nie dopowiada, nie mówi wprost. Wątki nieheteronormatywne trafiają do baśni, a współcześni bohaterowie maskują się. Wuj Dżihad swoją orientację eksponuje dyskretnie wywieszając gdzieś w pokoju wśród zdjęć gwiazd hollywoodzkiego kina małe zdjęcie dwóch całujących się mężczyzn. Czytanie między wierszami często ma więcej uroku niż sycenie się daniem podanym na talerzu.

____________________________________

wynotowane cytaty

Rabih Alameddine, Hakawati, Warszawa 2009 [wyd. Znak]

 

Czy przeznaczenie nie jest oczekiwaniem na nas samych? [s. 180]

Rzeczywistość nigdy nie sprosta naszym pragnieniom. Aby jedno odpowiadało drugiemu, opowiadamy sobie historie. [s. 560]

Nigdy nie sięgaj po życie, które jest dla ciebie za duże. Albo sama urośniesz, żeby je wypełnić, albo musisz je skurczyć, żeby zaczęło do ciebie pasować. [s. 585]

Piramida zwierząt, reż. M. Borczuch, Narodowy Stary Teatr w Krakowie,

Oto prawdziwa sztuka - opowiedzieć o najważniejszych wydarzeniach lat dziewięćdziesiątych w dziedzinie sztuk plastycznych bez pokazywania ty...